مقايسه ي برش هاي میکروسکوپی گياهان

توجه: باز شدن در یک پنجره جدید. PDFچاپنامه الکترونیک

نوشته  :   بهمن فخريان  - كارشناس مسئول گروه زيست شناسي  

مقدمه

 در مباحث گیاهی کتاب های زيست شناسي دوره ي متوسطه ،   به علت محدوديت هاي خاص كتاب هاي درسي  به صورت جسته و گریخته به گیاهان تک لپه اي و دولپه اي اشاره شده و به  صورت خلاصه ، در بخش های مختلف ، مقایسه هایی نیز بين برش هاي ساقه وريشه صورت گرفته است ،  در مراحل مختلف مسابقات آزمایشگاهی ، به ویژه مرحله ي کشوری ، سؤالات متنوعی در این خصوص مطرح می شود که گاه دبیران محترم زیست شناسی در پاسخ به آن ها مطالب متفاوت و گاهی متضاد هم بیان می كنند.

اين نوشته را مي توان مكمل مبحث گياهان تك لپه اي و دولپه اي در نظر گرفت .

الف) مقايسه ي برش هايي از ساختار نخستين ساقه و ریشه ( شكل هاي 1و 2 )

1- در ساقه حجم پوست از استوانه ي مرکزی کمتر در حالی که در ریشه معمولا" حجم پوست از استوانه مرکزی بیشتر است؛یا به عبارتی در ریشه استوانه ي مرکزی مشخص تر است .

2- درساقه آوندها  مقابل هم و به نحوي قرار گرفته اند كه آوندهای چوبی به سمت مركز  و آوند های آبکش به سمت روپوست قرار گرفته اند ؛ در صورتی که در ریشه آوند ها یك در میان قرار گرفته اند.

 

ب) مقايسه برش هاي ساقه و دمبرگ  ( شكل هاي 3و 1 )

1- درساقه دسته های آوندی روی یک یا چند دایره قرار گرفته اند ، یا در همه جای ساقه پراكنده هستند ، ولی در دمبرگ روی یک کمان قرار گرفته اند .

2- آوند های چوبی ساقه به سمت  داخل و آوند هاي آبکش آن به سمت  خارج قرار دارند ، ولی در دمبرگ آوند های چوبی در بالا و آوند های آبکش در زیر آن ها  قرار گرفته اند .

3- در دمبرگ ها تقارن دوطرفی وجود دارد و خط تقارن ازوسط شیار دمبرگ ( بخش مقعر ) می گذرد ولی در ساقه  تقارن معمولا" به صورت شعاعی است .

 

ج) مقايسه برش هاي  ساقه ي گياهان تک لپه ا ي و دو لپه اي   (شكل هاي 4 و 5 )

1- تعداد دسته های آوندی در ساقه ي گياهان تک لپه ای فراوان تر است و روی دوایر تقريبا" هم مرکز قرار دارند، درصورتی كه اين دسته ها در گياهان  دو لپه ای کم تر و روی یک دایره قرار گرفته اند .

2- در ساقه ي گياهان دولپه ای پوست مشخص تر، ولی در ساقه ي گياهان تک لپه ای پوست نازک و گاهی مرز آن با استوانه ي مرکزی نامشخص است .

 

 

 

مقايسه برش هاي  ریشه ي گياهان  تک لپه اي  و دولپه اي  ( شكل هاي  6 و 7 )

1- در ریشه ي گياهان تک لپه ای استوانه ي مرکزی بزرگ تر و حجم پوست کم تر است ، در صورتی که در ريشه ي گياهان دولپه ای استوانه ي مرکزی کوچک تر و حجم پوست بیش تر است .

 

    2- در گياهان تک لپه ای  وسط ریشه معمولا" بافت پارانشیم مغزی وجود دارد ، كه در بیش تر گياهان دولپه ای دیده نمی شود .

3- در گياهان دولپه ای ها معمولا" تعداد دسته ها کم تر ازتک لپه ای هاست .

4- در گياهان  دولپه ای  دسته های آوندی در کنار هم قرار گرفته اند و شکل ضربدر را می سازند ، ولی درگياهان  تک لپه ای  دسته های آوندی ازهم فاصله دارند و بین آن ها بافت پارانشیم مغزی ادامه مي يابد و اشعه ي مغزی را می سازد .

5- حلقه ی کاسپاری در سلول های آندودرم گياهان تک لپه ای در برش عرضي نعلی شکل به نظر ميرسد ، ولی در گياهان دولپه ای اين حلقه به صورت یک خط در طول یک سلول یا نقطه دربین سلول های مجاور دیده می شود .

6- در لایه ی آندودرم بعضی گياهان تک لپه ای  سلول های معبر وجود دارند اين سلول ها در گياهان دولپه ای کم تر دیده می شوند .

 

مقايسه ي برش عرضي برگ گياهان تک لپه اي  و دولپه اي  ( شكل هاي 8 و 9 )

 1- تفاوت چندانی بین برگ هاي بسياري از گياهان تک لپه اي  و دولپه اي وجود ندارد :  هر دو دارای پارانشیم هاي نرده ای و حفره ای هستند ، ولی در گياهان دو لپه ای که برگ به صورت افقی قرار گرفته است ، پارانشیم نرده ای در بالا و پارانشيم اسفنجی در پایین دیده می شود،  در صورتی که در اکثر گياهان تک لپه ای که برگ ها به صورت عمودی هسنند ،  میانبرگ فقط ازنوع پارانشیم اسفنجی است .

2- در سطح زیرین برگ های افقی تعداد روزنه ها بیشتر است ، ولی در برگ های عمودی مثل برگ هاي گياهان تک لپه ای تعداد روزنه ها در هر دوطرف یکسان است .